Krzysztof Kieślowski — moralność, przypadek i muzyka obrazu

Początki — dokumenty i kino moralnego niepokoju

Kieślowski urodził się 27 czerwca 1941 roku w Warszawie. Ukończył reżyserię w łódzkiej Filmówce w 1968 roku. Przez pierwszą dekadę aktywności zawodowej pracował niemal wyłącznie w dokumencie, realizując dla Wytwórni Filmów Dokumentalnych filmy takie jak Robotnicy '71 (1972) czy Pierwsza miłość (1974).

Przełom do fabuły przyniósł Personel (1975), telewizyjny film o kulisach pracy w teatrze. W tym samym roku nakręcił Bliznę — film o konflikcie interesów przy budowie zakładu chemicznego w małym mieście. Oba tytuły są zaliczane do nurtu zwanego „kinem moralnego niepokoju", skupionego na etycznych dylematach życia codziennego w Polsce lat 70.

Przypadek i Bez końca — filmy przed Dekalogiem

Przypadek nakręcono w 1981 roku, lecz cenzura zablokowała jego dystrybucję na sześć lat. Film prezentuje trzy alternatywne wersje życia jednego bohatera w zależności od przypadkowego zdarzenia na stacji kolejowej — czy zdąży on na pociąg czy nie. Struktura ta antycypuje późniejsze zainteresowanie reżysera zagadnieniem alternatywnych losów i niewidzialnych mechanizmów determinujących bieg życia.

Bez końca (1985) to film rozgrywający się w czasie stanu wojennego, opowiadający o wdowie po prawniczym obrońcy opozycjonistów. Był ostro atakowany przez cenzurę kościelną i komunistyczną jednocześnie — co Kieślowski przyjmował z pewną satysfakcją jako dowód na to, że dotknął istotnych kwestii.

Dekalog — dziesięć filmów o przykazaniach

Dekalog (1988) to cykl dziesięciu filmów telewizyjnych, każdy inspirowany jednym z biblijnych przykazań — choć sam reżyser przestrzegał przed zbyt dosłownym odczytywaniem tych powiązań. Filmy rozgrywają się na terenie jednego bloku mieszkalnego w Warszawie, a łączy je zarówno fizyczna przestrzeń, jak i wątek tajemniczego młodego mężczyzny obserwującego zdarzenia (nieidentyfikowanego wprost przez narrację).

Dwa odcinki — Dekalog V i Dekalog VI — zostały rozbudowane do pełnometrażowych wersji kinowych jako Krótki film o zabijaniu i Krótki film o miłości. Krótki film o zabijaniu otrzymał nagrodę Jury na festiwalu w Cannes w 1988 roku oraz Europejską Nagrodę Filmową.

„Nie wiem, co to jest dobro. Chcę wiedzieć, co to jest zło. Kino może mi w tym pomóc." — Krzysztof Kieślowski w rozmowie z Krzysztofem Piesiewiczem

Podwójne życie Weroniki — kino europejskie

Podwójne życie Weroniki (1991) to koprodukcja polsko-francuska z Irène Jacob w podwójnej roli. Film opowiada o dwóch kobietach — Polce i Francuzce — które nigdy się nie spotkały, a jednak wydaje się, że łączy je coś nieuchwytnego. Zdjęcia Sławomira Idziaka i muzyka Zbigniewa Preisnera nadają filmowi charakter sonetu wizualnego. Irène Jacob otrzymała nagrodę za najlepszą rolę kobiecą w Cannes.

Trylogia Trzy kolory

Trzy kolory to trylogia zrealizowana między 1993 a 1994 rokiem, jej tytuły odpowiadają barwom flagi francuskiej i wartościom Rewolucji Francuskiej:

• Niebieski (1993) — wolność. Juliette Binoche jako kobieta próbująca wyjść z traumy po stracie rodziny. Złoty Lew na festiwalu w Wenecji.
• Biały (1994) — równość. Komediodramat o polskim fryzjerze, który po upokarzającym rozwodzie we Francji wraca do Warszawy z postanowieniem zemsty. Srebrny Niedźwiedź w Berlinie za reżyserię.
• Czerwony (1994) — braterstwo. Irène Jacob jako studentka, która zaprzyjaźnia się ze starym sędzią podsłuchującym swoich sąsiadów. Trzy nominacje do Oscara, w tym za reżyserię i scenariusz.

Muzyka Zbigniewa Preisnera

Nie sposób omówić twórczości Kieślowskiego bez odniesienia do współpracy ze Zbigniewem Preisnerem, kompozytorem, który towarzyszył reżyserowi od Bez końca po Czerwony. Muzyka Preisnera — minimalistyczna, przepojona spokojem i pewnym rodzajem nieuchronności — stała się integralną częścią estetyki filmów Kieślowskiego i jest dziś wykonywana na salach koncertowych niezależnie od kontekstu filmowego.

Śmierć i trwałość dziedzictwa

Kieślowski zapowiedział zakończenie kariery filmowej po ukończeniu trylogii Trzy kolory. Planował jeszcze jeden cykl — trylogię Piekło, Czyściec, Raj — której jednak nie zdążył nakręcić. Zmarł 13 marca 1996 roku w Warszawie po operacji serca. Miał 54 lata.

Jego filmy są regularnie wznawiane i cytowane przez reżyserów różnych pokoleń. Todd Haynes, Ruben Östlund i Paweł Pawlikowski wielokrotnie wymieniali Kieślowskiego jako twórcę kluczowego dla ich artystycznych wyborów. Dekalog jest dziś dostępny w restaurowanej cyfrowo wersji.